Chuỗi và tệp là hai thứ bạn dùng hằng ngày: xử lý văn bản, đọc và ghi dữ liệu lên đĩa.
- Dùng các phương thức xử lý chuỗi
- Cắt, nối, tìm, thay thế văn bản
- Đọc và ghi tệp văn bản bằng with open
- Làm việc với tệp CSV đơn giản
- Chuỗi (str)
- Dãy ký tự; không thể sửa từng ký tự, chỉ tạo chuỗi mới.
- Phương thức
- Hàm gắn với một kiểu dữ liệu, gọi bằng dấu chấm:
s.upper(). - Mã hóa (encoding)
- Cách lưu ký tự thành byte; tiếng Việt dùng
utf-8. - Đường dẫn
- Vị trí tệp: tuyệt đối hoặc tương đối thư mục hiện tại.
Một số khái niệm
Chuỗi là dãy ký tự. Máy lưu mỗi ký tự bằng một mã số theo bảng mã; tiếng Việt cần bảng mã Unicode (UTF-8) để hiển thị đúng dấu. Chuỗi có chỉ số như danh sách (s[0] là ký tự đầu) nhưng không sửa được từng ký tự; mọi phương thức như upper(), replace() đều trả về một chuỗi mới, chuỗi gốc giữ nguyên.
Tệp là nơi dữ liệu được lưu lâu dài trên ổ đĩa. Bộ nhớ trong (RAM) mất dữ liệu khi tắt chương trình, còn tệp thì còn. Làm việc với tệp luôn theo ba bước: mở, đọc hoặc ghi, đóng. Khối with open(...) tự động đóng tệp, tránh quên đóng gây mất dữ liệu hoặc khóa tệp.
| Loại tệp | Đặc điểm | Dùng cho |
|---|---|---|
| Văn bản (.txt) | Chữ thuần, đọc bằng mọi trình soạn thảo | Ghi chú, nhật ký |
| CSV | Bảng, các cột cách nhau dấu phẩy | Dữ liệu bảng, xuất từ Excel |
| JSON | Dữ liệu lồng nhau dạng khóa-giá trị | Cấu hình, trao đổi dữ liệu web |
Đường dẫn có thể tuyệt đối (C:\\du-an\\a.txt) hoặc tương đối so với thư mục đang chạy (du-lieu/a.txt). Đường dẫn tương đối giúp dự án chạy được trên máy khác.
Xử lý chuỗi
s = " Xin chào Python "
print(s.strip()) # bỏ khoảng trắng hai đầu
print(s.upper(), s.lower())
print(s.replace("Python", "Việt Nam"))
print("a,b,c".split(",")) # ['a', 'b', 'c']
print("-".join(["a", "b"])) # a-b
print(s.strip().startswith("Xin"))
print(s.find("chào")) # vị trí hoặc -1Đọc và ghi tệp
# Ghi
with open("ghi_chu.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("Dòng 1\n")
f.write("Dòng 2\n")
# Đọc cả tệp
with open("ghi_chu.txt", encoding="utf-8") as f:
noi_dung = f.read()
# Đọc từng dòng
with open("ghi_chu.txt", encoding="utf-8") as f:
for dong in f:
print(dong.strip())| Chế độ | Ý nghĩa |
|---|---|
| "r" | đọc (mặc định) |
| "w" | ghi, xóa nội dung cũ |
| "a" | ghi nối thêm vào cuối |
with tự đóng tệp khi xong, kể cả khi có lỗi.
Ví dụ: đếm số từ trong một tệp văn bản
with open("van_ban.txt", encoding="utf-8") as f:
noi_dung = f.read()
tu = noi_dung.split()
print("Số từ:", len(tu))
with open("ket_qua.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("Tổng số từ: " + str(len(tu)))Câu lệnh with tự đóng tệp khi xong, bạn khỏi lo quên. Luôn ghi rõ encoding="utf-8" để tiếng Việt không bị lỗi font. Nếu tệp không tồn tại, Python báo FileNotFoundError; đảm bảo tệp nằm cùng thư mục với chương trình.
Tệp CSV
import csv
with open("diem.csv", encoding="utf-8", newline="") as f:
for dong in csv.DictReader(f):
print(dong["ten"], dong["diem"])Đọc tệp bai_van.txt, đếm số từ và từ xuất hiện nhiều nhất.
from collections import Counter
with open("bai_van.txt", encoding="utf-8") as f:
tu = f.read().lower().split()
print(len(tu))
print(Counter(tu).most_common(3))Luôn khai báo encoding="utf-8" khi làm việc với tiếng Việt để tránh lỗi font.
Chế độ "w" xóa sạch tệp cũ. Muốn giữ dữ liệu cũ hãy dùng "a".
- Nhập một câu, in số từ và đảo ngược các từ.
- Ghi 10 số ngẫu nhiên vào tệp, rồi đọc lại và tính tổng.
- Kiểm tra chuỗi có phải email đơn giản (có @ và dấu chấm).
- Viết nhật ký: mỗi lần chạy thêm một dòng kèm thời gian.
- Chuỗi có nhiều phương thức: strip, split, join, replace, find.
- Dùng
with open(...)để đọc/ghi tệp. - Chế độ r, w, a; luôn dùng utf-8.
- Module csv đọc bảng dữ liệu nhanh.

