Bài này trình bày các cấu trúc điều khiển của Java: if-else, switch dạng biểu thức (cú pháp mới), vòng lặp for, while, do-while và for-each.
Bạn sẽ học được
- if, else if, else
- switch biểu thức với ->
- for, while, do-while
- break, continue
Cơ sở lý thuyết
Các cấu trúc điều khiển của Java kế thừa từ C: if-else, switch, for, while, do-while. Điểm đáng chú ý của Java hiện đại:
- Câu lệnh (statement) thực hiện hành động; biểu thức (expression) cho ra giá trị. switch truyền thống là câu lệnh, còn switch dùng
->từ Java 14 là biểu thức nên gán được cho biến. - switch biểu thức kiểm tra tính đầy đủ (exhaustiveness): với enum hoặc sealed, trình biên dịch báo lỗi nếu thiếu trường hợp.
- switch truyền thống có hiện tượng rơi xuống (fall-through) khi quên break, một nguồn lỗi kinh điển; cú pháp -> loại bỏ điều này.
- Phạm vi biến: biến khai báo trong khối { } chỉ tồn tại trong khối đó; biến đếm của for chỉ sống trong vòng lặp.
Rẽ nhánh
String xepLoai = diem >= 8 ? "Giỏi" : diem >= 5 ? "Đạt" : "Chưa đạt";
String thu = switch (ngay) { // switch biểu thức
case 1, 7 -> "Cuối tuần";
case 2, 3, 4, 5, 6 -> "Ngày làm việc";
default -> "Không hợp lệ";
};Vòng lặp
for (int i = 1; i <= 10; i++) System.out.print(i + " ");
int n = 0;
do {
n = sc.nextInt();
} while (n <= 0);
int[] diem = {7, 9, 6};
for (int d : diem) System.out.println(d); // for-eachỨng dụng thực tế
Bài toán: máy bán nước tự động nhận mệnh giá và tính tiền thừa bằng thuật toán tham lam:
int gia = 12_000, nhap = 50_000, thua = nhap - gia;
int[] menhGia = {20_000, 10_000, 5_000, 2_000, 1_000};
for (int m : menhGia) {
int so = thua / m;
if (so > 0) System.out.println(so + " tờ " + m);
thua %= m;
}
String trangThai = switch (thua) {
case 0 -> "Trả đủ tiền thừa";
default -> "Không đủ tiền lẻ: " + thua;
};Các máy ATM, máy bán hàng, hệ thống thu phí tự động đều có logic rẽ nhánh và lặp tương tự để xử lý giao dịch.
Thực hành
- In các số nguyên tố nhỏ hơn 100.
- Làm menu chương trình bằng do-while và switch.
- Tính tổng chữ số của một số nguyên.
Tóm tắt bài học
- switch biểu thức gọn và an toàn hơn.
- do-while chạy ít nhất một lần.
- for-each duyệt mảng, collection.

