Bài 13. Kế thừa, dataclass và kiểu gợi ý

Khái niệm và lý thuyết

Kế thừa thể hiện quan hệ “là một” (Sinh viên là một Người). Nếu quan hệ là “có một” (Lớp học có nhiều Sinh viên) thì dùng kết hợp (composition). Lớp trừu tượng định nghĩa hợp đồng mà lớp con bắt buộc cài đặt.

Type hints (PEP 484) là chú thích; Python không kiểm tra khi chạy, nhưng trình soạn thảo và công cụ như mypy, Pyright dùng để phát hiện lỗi sớm và gợi ý mã. Từ Python 3.14, chú thích kiểu được đánh giá trễ (lazy), không còn lỗi khi tham chiếu lớp chưa khai báo.

Kế thừa và lớp trừu tượng

from abc import ABC, abstractmethod
import math

class Hinh(ABC):
    @abstractmethod
    def dien_tich(self) -> float: ...
    def mo_ta(self) -> str:
        return f"{type(self).__name__}: {self.dien_tich():.2f}"

class Tron(Hinh):
    def __init__(self, r: float): self.r = r
    def dien_tich(self) -> float: return math.pi * self.r ** 2

class Vuong(Hinh):
    def __init__(self, a: float): self.a = a
    def dien_tich(self) -> float: return self.a ** 2

for h in [Tron(1), Vuong(2)]:
    print(h.mo_ta())            # đa hình
# Hinh() -> TypeError: không tạo được lớp trừu tượng

dataclass và Enum

from dataclasses import dataclass, field
from enum import Enum

class TrangThai(Enum):
    MOI = "mới"
    DANG_LAM = "đang làm"
    XONG = "xong"

@dataclass(order=True)
class CongViec:
    uu_tien: int
    tieu_de: str = field(compare=False)
    trang_thai: TrangThai = TrangThai.MOI
    nhan: list[str] = field(default_factory=list)

ds = [CongViec(2, "Viết báo cáo"), CongViec(1, "Học Python", nhan=["học"])]
print(sorted(ds)[0])
# CongViec(uu_tien=1, tieu_de='Học Python', trang_thai=<TrangThai.MOI: 'mới'>, nhan=['học'])

Thêm frozen=True để đối tượng bất biến; slots=True để tiết kiệm bộ nhớ.

Type hints thường dùng

from typing import Literal, TypedDict

def tim(ds: list[str], tu: str) -> int | None: ...
type DiemSo = dict[str, float]                  # type alias (3.12+)
CheDo = Literal["sang", "toi"]

class NguoiDung(TypedDict):
    id: int
    ten: str

def dau_tien[T](ds: list[T]) -> T:              # generic (3.12+)
    return ds[0]

pip install mypy
mypy chuong_trinh.py