Bài này trình bày các cấu trúc điều khiển của Java: if-else, switch dạng biểu thức (cú pháp mới), vòng lặp for, while, do-while và for-each.

45 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • if, else if, else
  • switch biểu thức với ->
  • for, while, do-while
  • break, continue

Cơ sở lý thuyết

Các cấu trúc điều khiển của Java kế thừa từ C: if-else, switch, for, while, do-while. Điểm đáng chú ý của Java hiện đại:

  • Câu lệnh (statement) thực hiện hành động; biểu thức (expression) cho ra giá trị. switch truyền thống là câu lệnh, còn switch dùng -> từ Java 14 là biểu thức nên gán được cho biến.
  • switch biểu thức kiểm tra tính đầy đủ (exhaustiveness): với enum hoặc sealed, trình biên dịch báo lỗi nếu thiếu trường hợp.
  • switch truyền thống có hiện tượng rơi xuống (fall-through) khi quên break, một nguồn lỗi kinh điển; cú pháp -> loại bỏ điều này.
  • Phạm vi biến: biến khai báo trong khối { } chỉ tồn tại trong khối đó; biến đếm của for chỉ sống trong vòng lặp.

Rẽ nhánh

String xepLoai = diem >= 8 ? "Giỏi" : diem >= 5 ? "Đạt" : "Chưa đạt";

String thu = switch (ngay) {          // switch biểu thức
    case 1, 7 -> "Cuối tuần";
    case 2, 3, 4, 5, 6 -> "Ngày làm việc";
    default -> "Không hợp lệ";
};

Vòng lặp

for (int i = 1; i <= 10; i++) System.out.print(i + " ");

int n = 0;
do {
    n = sc.nextInt();
} while (n <= 0);

int[] diem = {7, 9, 6};
for (int d : diem) System.out.println(d);    // for-each

Ứng dụng thực tế

Bài toán: máy bán nước tự động nhận mệnh giá và tính tiền thừa bằng thuật toán tham lam:

int gia = 12_000, nhap = 50_000, thua = nhap - gia;
int[] menhGia = {20_000, 10_000, 5_000, 2_000, 1_000};
for (int m : menhGia) {
    int so = thua / m;
    if (so > 0) System.out.println(so + " tờ " + m);
    thua %= m;
}
String trangThai = switch (thua) {
    case 0 -> "Trả đủ tiền thừa";
    default -> "Không đủ tiền lẻ: " + thua;
};

Các máy ATM, máy bán hàng, hệ thống thu phí tự động đều có logic rẽ nhánh và lặp tương tự để xử lý giao dịch.

Thực hành
  1. In các số nguyên tố nhỏ hơn 100.
  2. Làm menu chương trình bằng do-while và switch.
  3. Tính tổng chữ số của một số nguyên.
Tóm tắt bài học
  • switch biểu thức gọn và an toàn hơn.
  • do-while chạy ít nhất một lần.
  • for-each duyệt mảng, collection.