Bài 9. Xử lý lỗi

Khái niệm và lý thuyết

Có ba nhóm lỗi: lỗi cú pháp (viết sai quy tắc, chương trình không chạy được), lỗi thời gian chạy (chạy được nhưng gặp tình huống không xử lý nổi, ví dụ chia cho 0) và lỗi logic (chạy trơn tru nhưng kết quả sai). Lỗi logic khó nhất vì máy không báo gì.

Khi lỗi thời gian chạy xảy ra, Python tạo một ngoại lệ (exception). Nếu không ai xử lý, chương trình dừng và in traceback, danh sách các lời gọi hàm dẫn đến lỗi. Cách đọc: dòng cuối cho biết loại lỗi và lý do, các dòng trên cho biết lỗi nằm ở tệp, dòng nào.

Cấu trúc try/except cho phép chương trình "bắt" ngoại lệ và xử lý thay vì sập. Nguyên tắc: chỉ bắt những lỗi bạn dự đoán được và biết cách xử lý (người dùng nhập sai, tệp không tồn tại), còn lỗi lập trình thì nên để lộ ra để sửa. Khối finally luôn chạy, dùng để dọn dẹp như đóng tệp, kết nối.

Các loại lỗi thường gặp

Cách đọc traceback: nhìn dòng cuối cùng để biết loại lỗi và lý do, rồi xem số dòng ngay phía trên để biết lỗi ở đâu.

try / except

try:
    n = int(input("Nhập số: "))
    print(10 / n)
except ValueError:
    print("Bạn phải nhập số nguyên")
except ZeroDivisionError:
    print("Không chia được cho 0")
else:
    print("Không có lỗi")
finally:
    print("Luôn chạy, dùng để dọn dẹp")

Chủ động báo lỗi

def tinh_tuoi(nam_sinh):
    if nam_sinh > 2026:
        raise ValueError("Năm sinh không hợp lệ")
    return 2026 - nam_sinh

Ví dụ: chương trình không chết khi người dùng nhập sai

while True:
    try:
        tuoi = int(input("Nhập tuổi: "))
        break
    except ValueError:
        print("Vui lòng nhập số nguyên, ví dụ 25.")

Nếu người dùng gõ "hai mươi", Python sinh lỗi ValueError; khối except bắt lỗi, nhắc nhẹ nhàng rồi yêu cầu nhập lại thay vì dừng chương trình. Khi gặp lỗi, đừng hoảng: đọc dòng cuối cùng của thông báo lỗi, nó cho biết loại lỗi, và dòng ngay trên đó chỉ ra dòng mã gây lỗi.

Cách tìm lỗi logic

In giá trị trung gian bằng print, kiểm tra từng bước với ví dụ nhỏ, hoặc dùng trình gỡ lỗi của VS Code (đặt điểm dừng, bấm F5, xem giá trị biến).

while True:
    try:
        tuoi = int(input("Tuổi: "))
        break
    except ValueError:
        print("Vui lòng nhập số, ví dụ 20")