Hooks là các hàm đặc biệt giúp component dùng state, tác dụng phụ và ngữ cảnh. Bài này trình bày các hook quan trọng nhất và cách gọi API để làm ứng dụng danh sách việc cần làm hoàn chỉnh.

70 phútTrung cấp
Bạn sẽ học được
  • useState quản lý dữ liệu thay đổi
  • useEffect chạy tác dụng phụ, gọi API
  • useRef, useContext và hook tự viết
  • Xử lý trạng thái đang tải và lỗi

Cơ sở lý thuyết

Hooks (từ React 16.8, 2019) là các hàm đặc biệt cho phép component dạng hàm có trạng thái và vòng đời, thay thế component dạng lớp. React lưu state của mỗi component theo thứ tự gọi hook, vì vậy có hai quy tắc: chỉ gọi hook ở cấp cao nhất (không trong if, vòng lặp) và chỉ gọi trong component hoặc custom hook.

HookCông dụng
useStateLưu trạng thái; gọi hàm set sẽ lên lịch vẽ lại
useEffectĐồng bộ với hệ thống bên ngoài (API, hẹn giờ, DOM); có hàm dọn dẹp
useRefGiữ giá trị qua các lần vẽ mà không gây vẽ lại; tham chiếu phần tử DOM
useMemo / useCallbackGhi nhớ kết quả tính toán / hàm để tránh tính lại
useContextĐọc dữ liệu dùng chung (người dùng, giao diện sáng/tối) không cần truyền props qua nhiều tầng
  • Mảng phụ thuộc của useEffect: [] chạy một lần sau lần hiển thị đầu, [ma] chạy lại khi ma đổi.
  • Điều kiện tranh chấp (race condition): người dùng đổi nhanh, phản hồi cũ về sau ghi đè dữ liệu mới – dùng AbortController để hủy yêu cầu cũ.
  • Ứng dụng thực tế thường dùng TanStack Query để lưu đệm, tự tải lại, quản lý trạng thái tải/lỗi của dữ liệu máy chủ.

Quy tắc của hook

  • Tên bắt đầu bằng use.
  • Chỉ gọi ở cấp cao nhất của component hoặc hook tự viết, không gọi trong if, vòng lặp.
HookDùng để
useStateLưu dữ liệu thay đổi
useEffectGọi API, hẹn giờ, đồng bộ với bên ngoài
useRefTham chiếu phần tử DOM, lưu giá trị không gây vẽ lại
useContextDùng dữ liệu chung (người dùng, giao diện tối) không truyền props nhiều tầng
useReducerState phức tạp nhiều thao tác
useMemo, useCallbackGhi nhớ kết quả tính toán, hàm

useState và useEffect gọi API

import { useEffect, useState } from "react";

export default function DanhSachViec() {
  const [ds, setDs] = useState([]);
  const [dangTai, setDangTai] = useState(true);
  const [loi, setLoi] = useState("");

  useEffect(() => {
    fetch("https://jsonplaceholder.typicode.com/todos?_limit=5")
      .then(r => { if (!r.ok) throw new Error("Lỗi " + r.status); return r.json(); })
      .then(setDs)
      .catch(e => setLoi(e.message))
      .finally(() => setDangTai(false));
  }, []);                 // [] = chỉ chạy một lần khi hiển thị

  if (dangTai) return <p>Đang tải...</p>;
  if (loi) return <p>{loi}</p>;
  return <ul>{ds.map(v => <li key={v.id}>{v.title}</li>)}</ul>;
}

useRef và useContext

const oNhap = useRef(null);
<input ref={oNhap} />
<button onClick={() => oNhap.current.focus()}>Nhập</button>

const ThemeContext = createContext("sang");
<ThemeContext.Provider value="toi"><App /></ThemeContext.Provider>
const theme = useContext(ThemeContext);

Hook tự viết

function useFetch(url) {
  const [data, setData] = useState(null);
  useEffect(() => {
    fetch(url).then(r => r.json()).then(setData);
  }, [url]);
  return data;
}

Ứng dụng thực tế

Bài toán: ô tra cứu điểm gọi API khi gõ: cần chờ người dùng ngừng gõ 400 ms (debounce) để không gửi quá nhiều yêu cầu, hủy yêu cầu cũ khi có từ khóa mới, hiển thị trạng thái đang tải và lỗi – đóng gói thành custom hook dùng lại được:

function useTraCuu(tuKhoa) {
  const [kq, setKq] = useState({ dangTai: false, duLieu: [], loi: null });
  useEffect(() => {
    if (!tuKhoa) return setKq({ dangTai: false, duLieu: [], loi: null });
    const huy = new AbortController();
    const hen = setTimeout(async () => {
      setKq(k => ({ ...k, dangTai: true }));
      try {
        const r = await fetch("/api/sinh-vien?q=" + encodeURIComponent(tuKhoa), { signal: huy.signal });
        if (!r.ok) throw new Error("Máy chủ trả lỗi " + r.status);
        setKq({ dangTai: false, duLieu: await r.json(), loi: null });
      } catch (e) {
        if (e.name !== "AbortError") setKq({ dangTai: false, duLieu: [], loi: e.message });
      }
    }, 400);
    return () => { clearTimeout(hen); huy.abort(); };   // dọn dẹp khi tuKhoa đổi hoặc component bị gỡ
  }, [tuKhoa]);
  return kq;
}

function TraCuu() {
  const [q, setQ] = useState("");
  const { dangTai, duLieu, loi } = useTraCuu(q);
  return (<>
    <input value={q} onChange={e => setQ(e.target.value)} placeholder="Mã hoặc tên sinh viên" />
    {dangTai && <p>Đang tìm...</p>}
    {loi && <p style={{ color: "red" }}>{loi}</p>}
    <ul>{duLieu.map(sv => <li key={sv.ma}>{sv.ten}: {sv.diemTB}</li>)}</ul>
  </>);
}
Mẹo hay

Với ứng dụng nhiều dữ liệu từ máy chủ, dùng thư viện TanStack Query để có sẵn bộ nhớ đệm, tải lại và xử lý lỗi. Khi cần SEO và mã máy chủ, chuyển sang loạt Next.js.

Lưu ý

Không gọi setState vô điều kiện trong useEffect thiếu mảng phụ thuộc, sẽ tạo vòng lặp vẽ lại vô hạn.

Thực hành
  1. Làm ứng dụng danh sách việc: thêm, đánh dấu xong, xóa (useState).
  2. Tải dữ liệu ban đầu từ API bằng useEffect.
  3. Lưu danh sách vào localStorage mỗi khi thay đổi.
  4. Đưa lên GitHub và triển khai bằng Vercel hoặc Netlify.
Tóm tắt bài học
  • useState lưu dữ liệu, useEffect xử lý tác dụng phụ.
  • Luôn xử lý trạng thái đang tải và lỗi khi gọi API.
  • Hook tự viết giúp tái sử dụng logic.