Composition API tổ chức logic theo chức năng bằng ref, reactive, computed, watch và các hook vòng đời. Bài này dùng Composition API để gọi API, xử lý trạng thái đang tải, lỗi và tách logic thành composable dùng lại.
- ref và reactive
- computed, watch trong script setup
- onMounted gọi API bằng fetch
- Viết composable dùng lại
Cơ sở lý thuyết
Options API (Vue 2) tổ chức mã theo loại tùy chọn: data, computed, methods, watch. Khi component lớn, mã của cùng một tính năng bị chia ra nhiều nơi. Composition API (Vue 3) tổ chức theo tính năng logic và cho phép tách logic thành hàm tái sử dụng gọi là composable.
| Hàm | Ý nghĩa |
|---|---|
| ref() | Giá trị phản ứng bất kỳ; truy cập qua .value trong script |
| reactive() | Đối tượng phản ứng (không dùng cho kiểu nguyên thủy) |
| computed(), watch() | Như Options API nhưng là hàm |
| onMounted(), onUnmounted() | Móc vòng đời |
- Composable (quy ước tên useXxx) tương tự custom hook của React nhưng không có quy tắc thứ tự gọi, vì setup chỉ chạy một lần.
- Thư viện VueUse cung cấp hàng trăm composable có sẵn (useFetch, useLocalStorage, useDebounce...).
- Gọi API nên xử lý đủ ba trạng thái: đang tải, thành công, lỗi.
ref và reactive
import { ref, reactive, computed } from "vue";
const dem = ref(0); // dùng dem.value trong script
const sv = reactive({ ten: "Lan", diem: 9 });
const dat = computed(() => sv.diem >= 5);Trong template không cần .value.
Gọi API
<script setup>
import { ref, onMounted } from "vue";
const ds = ref([]), dangTai = ref(true), loi = ref("");
onMounted(async () => {
try {
const r = await fetch("https://jsonplaceholder.typicode.com/users");
if (!r.ok) throw new Error("Lỗi " + r.status);
ds.value = await r.json();
} catch (e) { loi.value = e.message; }
finally { dangTai.value = false; }
});
</script>
<template>
<p v-if="dangTai">Đang tải...</p>
<p v-else-if="loi">{{ loi }}</p>
<ul v-else><li v-for="u in ds" :key="u.id">{{ u.name }}</li></ul>
</template>Composable
// src/composables/useFetch.js
import { ref } from "vue";
export function useFetch(url) {
const data = ref(null), error = ref(null);
fetch(url).then(r => r.json()).then(d => data.value = d).catch(e => error.value = e);
return { data, error };
}Ứng dụng thực tế
Bài toán: nhiều trang (danh sách sinh viên, học phần, thông báo) đều cần tải dữ liệu từ API với trạng thái tải/lỗi – viết một composable dùng chung, tự tải lại khi URL thay đổi:
// src/composables/useApi.js
import { ref, watchEffect, toValue } from "vue";
export function useApi(url) {
const duLieu = ref(null), loi = ref(null), dangTai = ref(false);
watchEffect(async () => { // tự chạy lại khi url (ref/getter) thay đổi
dangTai.value = true; loi.value = null;
try {
const r = await fetch(toValue(url));
if (!r.ok) throw new Error("Lỗi " + r.status);
duLieu.value = await r.json();
} catch (e) { loi.value = e.message; }
finally { dangTai.value = false; }
});
return { duLieu, loi, dangTai };
}<script setup>
import { ref, computed } from "vue";
import { useApi } from "@/composables/useApi";
const lop = ref("K66");
const { duLieu, loi, dangTai } = useApi(computed(() => "/api/sinh-vien?lop=" + lop.value));
</script>
<template>
<select v-model="lop"><option>K65</option><option>K66</option></select>
<p v-if="dangTai">Đang tải...</p><p v-else-if="loi">{{ loi }}</p>
<ul v-else><li v-for="sv in duLieu" :key="sv.ma">{{ sv.ten }}</li></ul>
</template>Hook vòng đời thường dùng: onMounted (sau khi hiển thị), onUnmounted (dọn dẹp hẹn giờ, sự kiện).
- Hiển thị danh sách người dùng từ API.
- Thêm ô tìm kiếm lọc theo tên bằng computed.
- Tách logic gọi API thành composable useFetch.
- ref cho giá trị đơn, reactive cho đối tượng.
- onMounted là nơi gọi API ban đầu.
- Composable giúp tái sử dụng logic.

