Django là framework web viết bằng Python theo triết lý "có sẵn mọi thứ" (batteries included): ORM, trang quản trị, xác thực, form, bảo mật. Bài này giới thiệu Django, tạo môi trường ảo và cài đặt.
- Hiểu Django và mô hình MVT
- Tạo môi trường ảo venv
- Cài Django bằng pip
- Kiểm tra phiên bản
Cơ sở lý thuyết
Django là framework web Python mã nguồn mở, ra đời năm 2003 tại tòa soạn báo Lawrence Journal-World (Mỹ) và công bố năm 2005 – nên được thiết kế cho việc xây dựng nhanh website nhiều nội dung với hạn chót gấp. Khẩu hiệu: "framework cho người cầu toàn có hạn chót".
- Triết lý "kèm sẵn pin" (batteries included): có sẵn ORM, trang quản trị, xác thực, form, bảo mật, i18n, bộ nhớ đệm – không phải chọn ghép nhiều thư viện.
- Nguyên tắc DRY (Don't Repeat Yourself): mỗi thông tin chỉ khai báo một lần – định nghĩa model một lần, Django sinh ra bảng CSDL, form, trang quản trị.
- Bảo mật mặc định: chống SQL injection (ORM), XSS (template tự thoát), CSRF (token), clickjacking.
- WSGI/ASGI: giao diện chuẩn giữa máy chủ web và ứng dụng Python; ASGI hỗ trợ bất đồng bộ, WebSocket.
- Môi trường ảo (virtual environment) cô lập thư viện của từng dự án: dự án A dùng Django 4.2, dự án B dùng 5.2 trên cùng máy mà không xung đột. Tệp requirements.txt ghi lại phiên bản để tái tạo môi trường.
- Website dùng Django: Instagram, Pinterest, Mozilla, Disqus.
Khái niệm
- MVT: Model (dữ liệu), View (xử lý yêu cầu), Template (giao diện HTML). Tương ứng M-C-V trong MVC.
- ORM: thao tác cơ sở dữ liệu bằng lớp Python thay vì viết SQL.
- Trang Admin: giao diện quản trị dữ liệu tự sinh.
- Môi trường ảo: thư mục chứa Python và thư viện riêng cho từng dự án, tránh xung đột phiên bản.
Tạo môi trường ảo và cài Django
# Windows
py -m venv venv
venv\Scripts\activate
# macOS / Linux
python3 -m venv venv
source venv/bin/activate
pip install django
python -m django --versionDjango so với các framework khác
| Framework | Ngôn ngữ | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Django | Python | Đầy đủ, có Admin, ORM |
| Flask, FastAPI | Python | Gọn nhẹ; FastAPI mạnh về API |
| Laravel | PHP | Tương tự Django trong thế giới PHP |
| ASP.NET Core | C# | Hiệu năng cao, hệ sinh thái Microsoft |
Ứng dụng thực tế
Bài toán: giảng viên muốn sinh viên cả lớp có môi trường giống hệt nhau. Tạo môi trường ảo, cài Django, "đóng băng" danh sách thư viện vào requirements.txt; sinh viên chỉ cần một lệnh để cài lại:
# Giảng viên
python -m venv .venv
.venv\Scripts\activate # Windows | source .venv/bin/activate (macOS/Linux)
pip install "django>=5.2,<6"
pip freeze > requirements.txt
django-admin --version
# Sinh viên (sau khi tải mã nguồn về)
python -m venv .venv && .venv\Scripts\activate
pip install -r requirements.txtLuôn kích hoạt môi trường ảo trước khi cài thư viện hoặc chạy dự án; dấu (venv) xuất hiện đầu dòng lệnh là đã kích hoạt.
- Cài Python bản mới (xem loạt Python).
- Tạo thư mục my_tennis_club, tạo và kích hoạt venv.
- Cài Django và ghi danh sách thư viện: pip freeze > requirements.txt.
- Django = framework Python đầy đủ theo mô hình MVT.
- Mỗi dự án một môi trường ảo.
- pip install django để cài.

