QuerySet là tập kết quả truy vấn của ORM, cho phép lọc, sắp xếp, giới hạn mà không viết SQL. Bài này trình bày các phương thức truy vấn thường dùng và tra cứu trường.
Bạn sẽ học được
- filter(), exclude(), get()
- Tra cứu trường: __contains, __gte...
- order_by(), giới hạn kết quả
- Truy vấn OR bằng Q và quan hệ ForeignKey
Cơ sở lý thuyết
QuerySet là tập hợp truy vấn tới CSDL, có hai đặc tính quan trọng:
- Lười (lazy): tạo và nối filter() không truy cập CSDL; câu SQL chỉ chạy khi thực sự cần dữ liệu (lặp, cắt, len, list). Nhờ vậy có thể xây dựng truy vấn từng bước.
- Xâu chuỗi (chaining): mỗi phương thức trả về QuerySet mới.
- Tra cứu trường bằng hai gạch dưới: diem__gte=8, ho_ten__icontains="an", sinh_vien__lop__ten="K66" (đi qua quan hệ).
- Q kết hợp điều kiện OR/NOT; F tham chiếu giá trị cột khác hoặc cập nhật ngay trong CSDL tránh điều kiện tranh chấp.
- Tổng hợp: aggregate() trả một giá trị cho cả tập; annotate() thêm giá trị tính toán cho từng dòng (tương đương GROUP BY).
- Vấn đề N+1 truy vấn: lặp 100 đồ án và đọc doan.sinh_vien gây 1 + 100 truy vấn. select_related (JOIN, cho ForeignKey) và prefetch_related (truy vấn riêng, cho ManyToMany) giải quyết.
| Mục đích | QuerySet |
|---|---|
| Sinh viên K66 điểm từ 8 | SinhVien.objects.filter(lop__ten="K66", diem_tb__gte=8) |
| Tên chứa "Lan" hoặc "Hoa" | filter(Q(ho_ten__icontains="Lan") | Q(ho_ten__icontains="Hoa")) |
| Sắp xếp, 10 dòng đầu | order_by("-diem_tb")[:10] |
Lọc và sắp xếp
Member.objects.filter(lastname="Nguyễn")
Member.objects.filter(firstname__startswith="L")
Member.objects.filter(joined_date__year=2026)
Member.objects.exclude(phone__isnull=True)
Member.objects.order_by("lastname", "-joined_date")
Member.objects.all()[:10] # LIMIT 10
Member.objects.count()Tra cứu trường
| Tra cứu | Ý nghĩa |
|---|---|
| __exact, __iexact | Bằng (phân biệt / không phân biệt hoa thường) |
| __contains, __icontains | Chứa chuỗi |
| __gt, __gte, __lt, __lte | So sánh lớn hơn, nhỏ hơn |
| __in | Thuộc danh sách |
| __range | Trong khoảng |
Q và quan hệ
from django.db.models import Q, Count
Member.objects.filter(Q(firstname="Lan") | Q(firstname="Minh"))
# Quan hệ: class Team(models.Model): name = ...
# Member.team = models.ForeignKey(Team, on_delete=models.CASCADE)
Member.objects.filter(team__name="Đội A")
Team.objects.annotate(so_tv=Count("member"))Ứng dụng thực tế
Bài toán: báo cáo thống kê cho hội đồng: mỗi giảng viên hướng dẫn bao nhiêu đồ án, điểm trung bình, số đồ án đạt từ 8; trang danh sách đồ án chỉ dùng 1 truy vấn thay vì hàng trăm:
from django.db.models import Count, Avg, Q
thong_ke = (GiangVien.objects
.annotate(so_do_an=Count("huong_dan"),
diem_tb=Avg("huong_dan__diem"),
so_gioi=Count("huong_dan", filter=Q(huong_dan__diem__gte=8)))
.filter(so_do_an__gt=0)
.order_by("-so_do_an"))
for gv in thong_ke:
print(gv, gv.so_do_an, round(gv.diem_tb or 0, 2), gv.so_gioi)
# Tránh N+1: lấy kèm sinh viên, giảng viên (JOIN) và hội đồng (1 truy vấn phụ)
ds = DoAn.objects.select_related("sinh_vien", "huong_dan").prefetch_related("hoi_dong")
print(ds.query) # xem câu SQL được sinhMẹo hay
QuerySet chỉ chạy truy vấn khi thực sự cần dữ liệu (lazy); in str(qs.query) để xem câu SQL Django sinh ra.
Thực hành
- Làm ô tìm kiếm thành viên theo tên bằng icontains.
- Sắp xếp danh sách theo ngày tham gia mới nhất.
- Thêm model Team và hiển thị số thành viên mỗi đội.
Tóm tắt bài học
- filter, exclude, order_by xây truy vấn.
- Tra cứu trường dùng hai dấu gạch dưới.
- Q cho điều kiện OR, quan hệ truy cập bằng __.

