Dữ liệu thực tế có quan hệ: lớp có nhiều sinh viên, sinh viên học nhiều môn. Eloquent biểu diễn quan hệ bằng phương thức, truy vấn dữ liệu liên quan rất tự nhiên.
- Một – nhiều: hasMany, belongsTo
- Nhiều – nhiều: belongsToMany, bảng trung gian
- Eager loading tránh N+1
- withCount, whereHas
Cơ sở lý thuyết
Quan hệ trong mô hình quan hệ được biểu diễn bằng khóa ngoại. Ba loại quan hệ cơ bản:
| Quan hệ | Ví dụ | Cài đặt CSDL | Eloquent |
|---|---|---|---|
| Một – một | Sinh viên – hồ sơ | Khóa ngoại duy nhất | hasOne / belongsTo |
| Một – nhiều | Lớp – sinh viên | Khóa ngoại ở bảng "nhiều" | hasMany / belongsTo |
| Nhiều – nhiều | Sinh viên – học phần | Bảng trung gian chứa hai khóa ngoại | belongsToMany |
- Toàn vẹn tham chiếu: ràng buộc khóa ngoại ngăn tạo sinh viên thuộc lớp không tồn tại; cascadeOnDelete/restrictOnDelete quy định khi xóa bản ghi cha.
- Tải lười (lazy loading) chỉ truy vấn quan hệ khi truy cập; tải háo hức (eager loading, with) truy vấn trước theo lô.
- Vấn đề N+1: lặp N bản ghi và truy cập quan hệ sinh ra 1 + N truy vấn; with() giảm còn 2 truy vấn. Có thể bật Model::preventLazyLoading() khi phát triển để phát hiện.
- Bảng trung gian có thể chứa dữ liệu riêng (điểm, ngày đăng ký) – truy cập qua pivot.
Khai báo quan hệ
class Lop extends Model {
public function sinhViens() { return $this->hasMany(SinhVien::class); }
}
class SinhVien extends Model {
public function lop() { return $this->belongsTo(Lop::class); }
public function monHocs() {
return $this->belongsToMany(MonHoc::class, 'ket_quas')->withPivot('diem');
}
}
// Migration: $table->foreignId('lop_id')->constrained()->cascadeOnDelete();Truy vấn
$lop = Lop::with('sinhViens')->find(1); // eager loading
foreach ($lop->sinhViens as $sv) echo $sv->ten;
$dsLop = Lop::withCount('sinhViens')->get(); // $l->sinh_viens_count
$coSvGioi = Lop::whereHas('sinhViens', fn ($q) => $q->where('diem', '>=', 8))->get();
$sv->monHocs()->attach($monId, ['diem' => 8.5]);Vấn đề N+1: lặp qua 100 sinh viên rồi gọi $sv->lop sinh ra 101 câu truy vấn; dùng with('lop') chỉ còn 2.
Ứng dụng thực tế
Bài toán: in bảng điểm học kỳ của một lớp 40 sinh viên, mỗi sinh viên học 8 môn. Không tối ưu sẽ phát sinh 1 + 40 + 40×8 truy vấn; với eager loading lồng nhau chỉ còn 3 truy vấn:
$lop = Lop::with(['sinhViens' => fn ($q) => $q->orderBy('ten'), 'sinhViens.monHocs'])
->findOrFail($lopId);
foreach ($lop->sinhViens as $sv) {
$gpa = $sv->monHocs->sum(fn ($m) => $m->pivot->diem * $m->tin_chi) / max(1, $sv->monHocs->sum('tin_chi'));
echo $sv->ten . ': ' . number_format($gpa, 2) . PHP_EOL;
}Dùng gói Laravel Debugbar khi phát triển để xem số câu truy vấn và thời gian của mỗi trang.
- Tạo bảng lops và quan hệ với sinh_viens.
- Hiển thị danh sách lớp kèm số sinh viên.
- Tạo quan hệ nhiều – nhiều sinh viên – môn học có điểm.
- hasMany/belongsTo cho một – nhiều.
- belongsToMany cho nhiều – nhiều.
- with() tránh vấn đề N+1.

