Bài 1. Cài đặt và chạy

Khái niệm và lý thuyết

Máy tính chỉ hiểu mã nhị phân (0 và 1). Để con người viết được lệnh, ta dùng ngôn ngữ lập trình bậc cao như Python. Một chương trình gọi là trình thông dịch sẽ đọc từng dòng mã Python, dịch sang lệnh máy và chạy ngay. Vì vậy bạn có thể gõ lệnh và thấy kết quả tức thì, rất thuận lợi cho việc học.

Quy trình viết chương trình luôn gồm bốn bước: viết mã trong trình soạn thảo, lưu thành tệp có đuôi .py, chạy bằng trình thông dịch, rồi quan sát kết quả và sửa lỗi. Lặp lại vòng này nhiều lần chính là cách lập trình viên làm việc mỗi ngày.

Python có hai chế độ chạy: tương tác (gõ từng lệnh, tiện để thử nghiệm) và tập lệnh (lưu nhiều lệnh vào tệp, tiện để tái sử dụng). Khi chạy, chương trình thực hiện các lệnh từ trên xuống dưới, từng dòng một, trừ khi có lệnh rẽ nhánh hoặc lặp mà ta học ở các bài sau.

Python là gì?

Python là ngôn ngữ lập trình bậc cao, cú pháp gần với tiếng Anh nên rất dễ đọc. Python được dùng trong xử lý dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa công việc văn phòng, viết web (Django, Flask) và giảng dạy lập trình cho người mới.

Cài đặt Python

Các bước trên Windows (macOS và Linux tương tự):

1. Mở trang python.org, mục Downloads, tải bản Python 3 mới nhất.
2. Chạy tệp cài đặt. Quan trọng: tích chọn Add python.exe to PATH ở màn hình đầu tiên rồi bấm Install Now.
3. Mở Command Prompt và gõ lệnh kiểm tra bên dưới.

python --version
# Kết quả mong đợi, ví dụ: Python 3.15.0

Phiên bản mới nhất hiện nay là Python 3.15 (phát hành tháng 10/2026, có lazy import, kiểu frozendict, trình phân tích hiệu năng mới); bản 3.14 vẫn được hỗ trợ đầy đủ. Mọi ví dụ trong loạt bài chạy được từ Python 3.12 trở lên.

Trên macOS và Linux, lệnh thường là python3 --version.

Tải Python và VS Code

Có hai phần mềm bạn cần chuẩn bị: Python (để máy hiểu và chạy mã) và Visual Studio Code (nơi bạn viết mã). Hãy tải từ trang chủ chính thức bằng hai nút dưới đây.

Tải Python từ python.org

Khi cài Python trên Windows, nhớ tick vào ô "Add python.exe to PATH" ở màn hình đầu tiên, bước nhỏ này giúp bạn gõ lệnh python ở bất cứ đâu.

Tải Visual Studio Code

Sau khi cài VS Code, mở nó, vào mục Extensions (Ctrl + Shift + X) và cài tiện ích Python của Microsoft để được gợi ý mã và chạy chương trình bằng một cú nhấp. Tài liệu chính thức luôn có ở docs.python.org.

Chạy chương trình đầu tiên

Có hai cách. Cách 1: chế độ tương tác, gõ lệnh và thấy kết quả ngay.

python
>>> print("Xin chào Python!")
Xin chào Python!
>>> 2 + 3
5
>>> exit()

Cách 2: lưu mã vào tệp rồi chạy. Tạo tệp chao.py:

ten = input("Bạn tên là gì? ")
print("Xin chào,", ten)

python chao.py

print() hiển thị chữ ra màn hình; input() chờ người dùng gõ vào và trả về chuỗi họ nhập.

Trình soạn thảo: VS Code

Tải VS Code (code.visualstudio.com), cài tiện ích Python của Microsoft. Mở thư mục làm việc, tạo tệp .py, bấm nút ở góc trên bên phải để chạy. Người mới có thể dùng Thonny vì cài một lần là có đủ cả Python lẫn trình soạn thảo.

print((8 + 7.5 + 9) / 3)