Bài 4. Vòng lặp

Khái niệm và lý thuyết

Khi một việc phải làm nhiều lần, ta không chép lệnh nhiều lần mà dùng vòng lặp. Hai loại chính: for khi biết trước số lần lặp hoặc cần duyệt qua từng phần tử của một dãy; while khi chưa biết số lần, chỉ biết điều kiện để tiếp tục.

Mỗi lần thực hiện thân vòng lặp gọi là một lần lặp (iteration). Với for i in range(5), biến i lần lượt nhận 0, 1, 2, 3, 4. Chú ý Python đếm từ 0 và giá trị cuối không bao gồm. Với while, điều kiện được kiểm tra trước mỗi lần lặp; nếu ngay từ đầu đã sai thì thân vòng không chạy lần nào.

Một vòng lặp đúng cần ba yếu tố: khởi tạo (giá trị ban đầu), điều kiện (khi nào còn lặp) và cập nhật (thay đổi để tiến tới kết thúc). Thiếu cập nhật sẽ gây lặp vô hạn.

Vòng lặp for và range

for i in range(5):        # 0,1,2,3,4
    print("Lần", i)

for i in range(1, 11, 2):  # 1,3,5,7,9
    print(i)

for ten in ["An", "Bình", "Chi"]:
    print("Chào", ten)

range(a, b, bước) tạo dãy từ a đến b-1.

Vòng lặp while

so = 0
while so <= 0:
    so = int(input("Nhập số dương: "))
print("Bạn đã nhập", so)

while lặp khi điều kiện còn đúng. Dùng khi chưa biết trước số lần, ví dụ hỏi lại đến khi người dùng nhập hợp lệ.

break và continue

for n in range(1, 100):
    if n % 7 == 0:
        print("Số chia hết cho 7 đầu tiên:", n)
        break          # thoát hẳn vòng lặp

for n in range(1, 11):
    if n % 2 == 0:
        continue       # bỏ qua lượt này
    print(n)

Ví dụ: bảng cửu chương, cộng dồn và đoán số

# Bảng cửu chương 7
for i in range(1, 11):
    print("7 x", i, "=", 7 * i)

# Tổng các số từ 1 đến 100
tong = 0
for i in range(1, 101):
    tong += i
print(tong)

Với while, ví dụ kinh điển là trò đoán số: chương trình chọn một số bí mật, người chơi nhập đến khi đúng thì dừng. Bạn không biết trước bao nhiêu lần lặp nên dùng while phù hợp hơn for. Quy tắc nhớ nhanh: biết số lần lặp thì dùng for, lặp đến khi có điều kiện thì dùng while.

Mẫu thường gặp

# Tính tổng 1..100
tong = 0
for i in range(1, 101):
    tong += i
print(tong)  # 5050

# Bảng cửu chương
for i in range(1, 11):
    print(f"7 x {i} = {7*i}")

import random
bi_mat = random.randint(1, 100)
lan = 0
while True:
    lan += 1
    doan = int(input("Đoán: "))
    if doan < bi_mat:
        print("Cao hơn")
    elif doan > bi_mat:
        print("Thấp hơn")
    else:
        print(f"Đúng sau {lan} lần!")
        break