Dữ liệu thực tế có quan hệ: lớp có nhiều sinh viên, sinh viên học nhiều môn. Eloquent biểu diễn quan hệ bằng phương thức, truy vấn dữ liệu liên quan rất tự nhiên.

55 phútTrung cấp
Bạn sẽ học được
  • Một – nhiều: hasMany, belongsTo
  • Nhiều – nhiều: belongsToMany, bảng trung gian
  • Eager loading tránh N+1
  • withCount, whereHas

Cơ sở lý thuyết

Quan hệ trong mô hình quan hệ được biểu diễn bằng khóa ngoại. Ba loại quan hệ cơ bản:

Quan hệVí dụCài đặt CSDLEloquent
Một – mộtSinh viên – hồ sơKhóa ngoại duy nhấthasOne / belongsTo
Một – nhiềuLớp – sinh viênKhóa ngoại ở bảng "nhiều"hasMany / belongsTo
Nhiều – nhiềuSinh viên – học phầnBảng trung gian chứa hai khóa ngoạibelongsToMany
  • Toàn vẹn tham chiếu: ràng buộc khóa ngoại ngăn tạo sinh viên thuộc lớp không tồn tại; cascadeOnDelete/restrictOnDelete quy định khi xóa bản ghi cha.
  • Tải lười (lazy loading) chỉ truy vấn quan hệ khi truy cập; tải háo hức (eager loading, with) truy vấn trước theo lô.
  • Vấn đề N+1: lặp N bản ghi và truy cập quan hệ sinh ra 1 + N truy vấn; with() giảm còn 2 truy vấn. Có thể bật Model::preventLazyLoading() khi phát triển để phát hiện.
  • Bảng trung gian có thể chứa dữ liệu riêng (điểm, ngày đăng ký) – truy cập qua pivot.

Khai báo quan hệ

class Lop extends Model {
    public function sinhViens() { return $this->hasMany(SinhVien::class); }
}
class SinhVien extends Model {
    public function lop() { return $this->belongsTo(Lop::class); }
    public function monHocs() {
        return $this->belongsToMany(MonHoc::class, 'ket_quas')->withPivot('diem');
    }
}

// Migration: $table->foreignId('lop_id')->constrained()->cascadeOnDelete();

Truy vấn

$lop = Lop::with('sinhViens')->find(1);          // eager loading
foreach ($lop->sinhViens as $sv) echo $sv->ten;

$dsLop = Lop::withCount('sinhViens')->get();      // $l->sinh_viens_count
$coSvGioi = Lop::whereHas('sinhViens', fn ($q) => $q->where('diem', '>=', 8))->get();
$sv->monHocs()->attach($monId, ['diem' => 8.5]);

Vấn đề N+1: lặp qua 100 sinh viên rồi gọi $sv->lop sinh ra 101 câu truy vấn; dùng with('lop') chỉ còn 2.

Ứng dụng thực tế

Bài toán: in bảng điểm học kỳ của một lớp 40 sinh viên, mỗi sinh viên học 8 môn. Không tối ưu sẽ phát sinh 1 + 40 + 40×8 truy vấn; với eager loading lồng nhau chỉ còn 3 truy vấn:

$lop = Lop::with(['sinhViens' => fn ($q) => $q->orderBy('ten'), 'sinhViens.monHocs'])
          ->findOrFail($lopId);

foreach ($lop->sinhViens as $sv) {
    $gpa = $sv->monHocs->sum(fn ($m) => $m->pivot->diem * $m->tin_chi) / max(1, $sv->monHocs->sum('tin_chi'));
    echo $sv->ten . ': ' . number_format($gpa, 2) . PHP_EOL;
}

Dùng gói Laravel Debugbar khi phát triển để xem số câu truy vấn và thời gian của mỗi trang.

Thực hành
  1. Tạo bảng lops và quan hệ với sinh_viens.
  2. Hiển thị danh sách lớp kèm số sinh viên.
  3. Tạo quan hệ nhiều – nhiều sinh viên – môn học có điểm.
Tóm tắt bài học
  • hasMany/belongsTo cho một – nhiều.
  • belongsToMany cho nhiều – nhiều.
  • with() tránh vấn đề N+1.