AI VP - Kiểm chứng thông tin và liêm chính
Nhận biết ảo giác của AI, kiểm chứng số liệu–nguồn–căn cứ pháp lý và ghi nhận việc dùng AI đúng quy định.
- Biết vì sao AI có thể sai
- Áp dụng danh sách kiểm tra 5 điểm
- Ghi nhận việc dùng AI và tôn trọng liêm chính
- Ảo giác
- Thông tin sai do AI tạo ra nhưng nghe hợp lý
- Trích dẫn
- Ghi rõ nguồn của thông tin
- Liêm chính học thuật
- Trung thực và có trách nhiệm trong học tập, nghiên cứu
1. Vì sao phải kiểm chứng?
Mô hình AI dự đoán chữ phù hợp, không “tra cứu” sự thật. Vì vậy nó có thể đưa ra số liệu, tên người, bài báo hay điều luật không tồn tại nhưng được trình bày rất tự tin. Với công việc văn phòng và học thuật, kiểm chứng là bước bắt buộc.
2. Danh sách kiểm tra 5 điểm
- Số liệu: đối chiếu với nguồn gốc (báo cáo, cơ sở dữ liệu, trang chính thức).
- Trích dẫn và liên kết: mở từng đường dẫn, xác nhận nội dung có thật và nói đúng điều AI nêu.
- Tên và chức danh: kiểm tra tên riêng, đơn vị, thời điểm.
- Căn cứ pháp lý: tra trên cổng văn bản chính thức, đúng hiệu lực.
- Tính cập nhật: hỏi lại “thông tin này có thể đã thay đổi không?” và dùng chế độ tìm kiếm web khi cần.
Nháp, gợi ý
Mở nguồn, đọc trực tiếp
Khớp hay mâu thuẫn?
Dùng, sửa hoặc bỏ
3. Dùng AI đúng cách khi nghiên cứu
- Dùng chế độ tìm kiếm/nghiên cứu sâu (Deep Research của Gemini, tìm web của ChatGPT/Claude) để có nguồn, nhưng vẫn phải tự đọc nguồn.
- Dùng NotebookLM khi cần câu trả lời bám vào tài liệu của bạn kèm trích dẫn.
- Yêu cầu AI: “Chỉ dùng thông tin trong tài liệu; nếu không có, hãy nói không biết.”
- Dùng AI để đặt câu hỏi, so sánh quan điểm, tìm lỗ hổng lập luận; không dùng nó làm nguồn trích dẫn cuối cùng.
4. Liêm chính học thuật và ghi nhận việc dùng AI
Theo hướng dẫn của Cornell University (Center for Teaching Innovation), người dạy nên nêu rõ chính sách về AI trong đề cương; người học cần ghi nhận và trích dẫn khi dùng nội dung do AI tạo theo định dạng của APA, MLA hoặc Chicago; và không nên dựa vào công cụ phát hiện AI tự động để kết luận vi phạm. Hãy luôn tuân thủ quy định của trường, cơ quan hoặc tạp chí nơi bạn nộp sản phẩm.
| Mức độ cho phép (ví dụ) | Ý nghĩa |
|---|---|
| Không dùng AI | Sản phẩm phải do người làm hoàn toàn |
| Dùng AI có ghi nhận | Được dùng AI cho một số việc và phải nêu rõ |
| Dùng AI tự do có ghi nhận | Được dùng rộng rãi nhưng phải ghi nhận và chịu trách nhiệm |
Bảng 1. Ví dụ các mức chính sách AI trong lớp học (tham khảo cách phân loại phổ biến)
“Tác giả sử dụng [tên công cụ, phiên bản, ngày] để lập dàn ý và chỉnh sửa diễn đạt. Toàn bộ nội dung đã được tác giả kiểm tra và chịu trách nhiệm.”
Nhờ AI nêu 3 số liệu về một chủ đề bạn quen thuộc kèm nguồn. Mở từng nguồn: có thật không, số liệu có khớp không? Ghi lại tỷ lệ sai để hiểu rủi ro.
AI là điểm khởi đầu, không phải nguồn cuối. Kiểm tra số liệu, liên kết, căn cứ pháp lý; ghi nhận việc dùng AI theo quy định.
- Cornell University – Center for Teaching Innovation: “Generative Artificial Intelligence” và “AI & Academic Integrity” (teaching.cornell.edu).
- Google – NotebookLM Help.
Trang 13 / 15

