Nắm công thức viết yêu cầu rõ ràng để AI cho kết quả dùng được ngay, dựa trên hướng dẫn của OpenAI, Anthropic và Google.

Khoảng 30 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • Viết prompt đủ vai trò, nhiệm vụ, ngữ cảnh, định dạng, ràng buộc
  • Dùng ví dụ mẫu và chia nhỏ nhiệm vụ
  • Cải thiện kết quả bằng cách phản hồi nhiều vòng
Thuật ngữ cần biết
Few-shot
Đưa vài ví dụ mẫu trong prompt
Ràng buộc
Quy định về độ dài, giọng văn, điều cấm
Lặp lại
Phản hồi để AI sửa dần kết quả

1. Prompt là gì và vì sao quan trọng?

Prompt là yêu cầu bạn gửi cho AI. Hướng dẫn chính thức của OpenAI, Anthropic và Google đều thống nhất một ý: yêu cầu càng rõ ràng, đủ ngữ cảnh thì kết quả càng sát. Anthropic gợi ý thử đưa prompt cho một đồng nghiệp chưa biết gì về công việc của bạn: nếu họ bối rối thì AI cũng sẽ bối rối.

2. Công thức 5 thành phần

Thành phần Nội dung Ví dụ
Vai trò AI đóng vai ai Bạn là chuyên viên hành chính của một trường đại học
Nhiệm vụ Việc cụ thể cần làm Soạn thông báo lịch thi học kỳ
Ngữ cảnh Thông tin nền, đối tượng, tài liệu Gửi sinh viên năm nhất, thi từ 05/01 đến 20/01, ... (dán dữ liệu)
Định dạng Kết quả trông thế nào Tối đa 150 từ, có tiêu đề và 3 gạch đầu dòng
Ràng buộc Giọng văn, điều cấm, độ dài Lịch sự, trang trọng, không dùng từ lóng; chỉ dùng thông tin tôi cung cấp

Bảng 1. Vai trò – Nhiệm vụ – Ngữ cảnh – Định dạng – Ràng buộc

1. Viết prompt
Đủ 5 thành phần
→
2. Xem kết quả
Đúng ý chưa?
→
3. Phản hồi
Chỉ rõ chỗ cần sửa
→
4. Hoàn thiện
Kiểm tra và chỉnh tay
Vòng lặp cải thiện prompt (Sơ đồ do tuhoctin.net tự vẽ)

3. Các kỹ thuật nên biết

  • Nói rõ điều cần làm thay vì chỉ nói điều cần tránh (ví dụ “viết bằng đoạn văn liền mạch” tốt hơn “đừng dùng gạch đầu dòng”).
  • Đưa ví dụ mẫu (few-shot): dán 2–3 ví dụ đầu vào–đầu ra mong muốn để AI bắt chước định dạng và giọng văn.
  • Dùng dấu phân tách như ba dấu ngoặc kép hay thẻ <tai_lieu>…</tai_lieu> để tách tài liệu khỏi chỉ dẫn. Với tài liệu dài, đặt tài liệu trước, câu hỏi sau.
  • Chia việc lớn thành nhiều bước: dàn ý trước, duyệt, rồi mới viết từng phần.
  • Cho AI hỏi lại: thêm câu “Nếu thiếu thông tin, hãy hỏi tôi trước khi viết”.
  • Giải thích lý do của yêu cầu để AI hiểu mục tiêu (ví dụ “thư này gửi lãnh đạo nên cần ngắn gọn”).
Ví dụ: trước và sau

Yếu: “Viết email xin nghỉ phép.”

Tốt: “Bạn là trợ lý hành chính. Soạn email gửi trưởng phòng xin nghỉ phép 2 ngày (12–13/11) để giải quyết việc gia đình. Giọng lịch sự, ngắn gọn dưới 100 từ, nêu rõ tôi đã bàn giao việc cho anh Nam. Chỉ dùng thông tin trên, không bịa thêm.”

Mẹo

Lưu lại những prompt hiệu quả thành “thư viện prompt” của riêng bạn (trong Word, Notion hay Google Docs). Dùng chỗ trống dạng [TÊN], [NGÀY] để tái sử dụng.

Lưu ý

Mỗi công cụ có thể diễn giải hơi khác nhau; kết quả cũng không giống nhau giữa các lần chạy. Prompt tốt làm tăng khả năng đúng ý chứ không đảm bảo tuyệt đối.

Thực hành

Chọn một việc thật của bạn tuần này (thông báo, email, kế hoạch). Viết prompt “yếu” và prompt đủ 5 thành phần, gửi cả hai cho cùng một công cụ và so sánh. Ghi lại thành phần nào tạo khác biệt lớn nhất.

Tóm tắt bài

Viết rõ vai trò, nhiệm vụ, ngữ cảnh, định dạng, ràng buộc; đưa ví dụ khi cần; chia nhỏ việc; lặp lại và cải thiện.

Nguồn tham khảo