Bài này trình bày các kiểu dữ liệu cơ bản, khai báo biến và hằng, toán tử, chuyển kiểu và các hàm toán học trong thư viện cmath.

45 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • Kiểu int, long long, double, char, bool
  • Biến, hằng const, auto
  • Toán tử và thứ tự ưu tiên
  • Hàm trong cmath

Cơ sở lý thuyết

Mỗi kiểu dữ liệu chiếm một số byte xác định và có miền giá trị tương ứng. Số nguyên có dấu n bit biểu diễn bằng bù hai, miền từ −2ⁿ⁻¹ đến 2ⁿ⁻¹ − 1; số không dấu (unsigned) từ 0 đến 2ⁿ − 1.

KiểuThường gặpMiền giá trị
char1 byte−128..127
int4 byte≈ ±2,1 × 10⁹
long long8 byte≈ ±9,2 × 10¹⁸
double8 byte≈ 15–16 chữ số có nghĩa
bool1 bytetrue/false
  • Tràn số có dấu là hành vi không xác định; tràn không dấu quay vòng theo modulo 2ⁿ.
  • Chuyển kiểu ngầm trong biểu thức: kiểu "nhỏ" được nâng lên kiểu "lớn" (int → long long → double). Ép kiểu tường minh nên dùng static_cast.
  • Phép chia hai số nguyên bỏ phần thập phân (cắt về 0); phép % cho số dư cùng dấu với số bị chia.
  • auto (C++11) để trình biên dịch suy luận kiểu từ giá trị khởi tạo.

Kiểu dữ liệu

KiểuKích thước thường gặpGhi chú
int4 bytekhoảng ±2,1 tỷ
long long8 bytesố lớn, thi lập trình
double8 bytesố thực
char1 byteký tự
bool1 bytetrue/false

Toán tử và cmath

#include <iostream>
#include <cmath>
using namespace std;

int main() {
    const double PI = 3.14159265;
    int a = 7, b = 2;
    auto c = a / b;                 // 3 (chia nguyên)
    double d = (double)a / b;       // 3.5
    long long lon = 1LL * 100000 * 100000;   // tránh tràn số
    cout << a % b << " " << pow(2, 10) << " " << sqrt(16.0)
         << " " << abs(-5) << " " << round(2.6) << endl;
}

Ứng dụng thực tế

Bài toán: các bài thi lập trình thường yêu cầu "in kết quả modulo 10⁹ + 7" để tránh tràn số khi kết quả rất lớn. Tính 2ⁿ mod 10⁹ + 7 bằng lũy thừa nhanh O(log n):

const long long MOD = 1'000'000'007;
long long luyThua(long long a, long long n) {
    long long kq = 1;
    a %= MOD;
    while (n > 0) {
        if (n & 1) kq = kq * a % MOD;   // tích 2 số < MOD vẫn vừa long long
        a = a * a % MOD;
        n >>= 1;
    }
    return kq;
}
int main() { std::cout << luyThua(2, 1'000'000'000'000LL); }

Lũy thừa modulo cũng là phép toán cốt lõi của thuật toán mã hóa RSA bảo vệ giao dịch ngân hàng trực tuyến.

Lưu ý

int nhân int vẫn là int: 100000 * 100000 bị tràn số. Hãy dùng long long khi kết quả có thể lớn.

Thực hành
  1. Tính diện tích, chu vi hình tròn.
  2. Tính khoảng cách giữa hai điểm.
  3. Đổi số giây sang giờ, phút, giây.
Tóm tắt bài học
  • Chọn kiểu phù hợp độ lớn dữ liệu.
  • Chia hai số nguyên cho kết quả nguyên.
  • cmath có pow, sqrt, abs, round...