C++ hỗ trợ lập trình hướng đối tượng với class: đóng gói, kế thừa, đa hình. Bài này xây dựng các lớp cơ bản, hàm khởi tạo, kế thừa và hàm ảo.

60 phútTrung cấp
Bạn sẽ học được
  • Lớp, đối tượng, public/private
  • Hàm khởi tạo, danh sách khởi tạo
  • Kế thừa
  • Hàm ảo và đa hình

Cơ sở lý thuyết

C++ hỗ trợ lập trình hướng đối tượng với lớp, đóng gói (public/private/protected), kế thừa và đa hình. Đa hình động trong C++ dựa trên hàm ảo: mỗi lớp có hàm ảo có một bảng hàm ảo (vtable), mỗi đối tượng chứa con trỏ tới vtable; lời gọi qua con trỏ/tham chiếu lớp cơ sở tra vtable để gọi đúng hàm của lớp thực tế.

  • Hàm thuần ảo (= 0) tạo lớp trừu tượng, đóng vai trò interface.
  • Hàm hủy ảo bắt buộc ở lớp cơ sở có hàm ảo; nếu không, delete qua con trỏ cơ sở sẽ không gọi hàm hủy lớp con (rò rỉ tài nguyên).
  • override và final giúp trình biên dịch kiểm tra việc ghi đè.
  • Quy tắc 0/3/5: nếu lớp tự quản lý tài nguyên phải định nghĩa đủ hàm hủy, sao chép, di chuyển; tốt nhất dùng RAII để không cần định nghĩa hàm nào (quy tắc 0).
  • Cắt lát đối tượng (object slicing): gán đối tượng lớp con vào biến lớp cơ sở theo giá trị sẽ mất phần lớp con; luôn dùng con trỏ hoặc tham chiếu khi cần đa hình.

Lớp

class TaiKhoan {
private:
    string chuTk;
    double soDu = 0;
public:
    explicit TaiKhoan(string ten) : chuTk(std::move(ten)) {}
    void nap(double tien) { if (tien > 0) soDu += tien; }
    bool rut(double tien) {
        if (tien > soDu) return false;
        soDu -= tien; return true;
    }
    double laySoDu() const { return soDu; }
};

Kế thừa và đa hình

class Hinh {
public:
    virtual double dienTich() const = 0;     // hàm thuần ảo
    virtual ~Hinh() = default;
};
class Tron : public Hinh {
    double r;
public:
    explicit Tron(double r) : r(r) {}
    double dienTich() const override { return 3.14159 * r * r; }
};
class ChuNhat : public Hinh {
    double a, b;
public:
    ChuNhat(double a, double b) : a(a), b(b) {}
    double dienTich() const override { return a * b; }
};

vector<unique_ptr<Hinh>> ds;
ds.push_back(make_unique<Tron>(1));
ds.push_back(make_unique<ChuNhat>(2, 3));
for (const auto& h : ds) cout << h->dienTich() << "\n";

Ứng dụng thực tế

Bài toán: phần mềm tính lương với nhiều loại nhân sự (cơ hữu, thỉnh giảng). Thêm loại mới chỉ cần thêm lớp kế thừa:

class NhanSu {
public:
    explicit NhanSu(string ten) : ten_(std::move(ten)) {}
    virtual ~NhanSu() = default;
    virtual double luong() const = 0;
    const string& ten() const { return ten_; }
private:
    string ten_;
};
class CoHuu : public NhanSu {
    double heSo_;
public:
    CoHuu(string t, double hs) : NhanSu(std::move(t)), heSo_(hs) {}
    double luong() const override { return 2'340'000 * heSo_; }
};
class ThinhGiang : public NhanSu {
    int soTiet_;
public:
    ThinhGiang(string t, int st) : NhanSu(std::move(t)), soTiet_(st) {}
    double luong() const override { return soTiet_ * 150'000.0; }
};
// vector<unique_ptr<NhanSu>> ds; for (auto& n : ds) tong += n->luong();
Thực hành
  1. Hoàn thiện lớp TaiKhoan và thử nạp, rút.
  2. Xây lớp PhanSo với cộng, rút gọn.
  3. Thêm lớp TamGiac kế thừa Hinh.
Tóm tắt bài học
  • class đóng gói dữ liệu và hành vi.
  • virtual + override cho đa hình.
  • Hàm hủy ảo khi có kế thừa.