C là ngôn ngữ nền tảng của hệ điều hành và thiết bị nhúng; C++ mở rộng C với lập trình hướng đối tượng và thư viện chuẩn mạnh. C++ được dùng trong chương trình Tin học phổ thông, thi học sinh giỏi, game và phần mềm hiệu năng cao. Bài này cài trình biên dịch và chạy chương trình đầu tiên.
- Hiểu C và C++, các chuẩn C++17/20
- Cài trình biên dịch g++ và VS Code
- Biên dịch, chạy chương trình
- Cấu trúc chương trình C++
Cơ sở lý thuyết
C do Dennis Ritchie tạo ra năm 1972 tại Bell Labs để viết hệ điều hành UNIX; C++ do Bjarne Stroustrup phát triển từ 1979, bổ sung lớp, mẫu (template) và thư viện chuẩn. Cả hai là ngôn ngữ biên dịch ra mã máy, cho hiệu năng cao và kiểm soát trực tiếp bộ nhớ, phần cứng.
| Giai đoạn biên dịch | Công việc |
|---|---|
| Tiền xử lý | Xử lý #include, #define, tạo mã nguồn hoàn chỉnh |
| Biên dịch | Dịch sang hợp ngữ, kiểm tra cú pháp, kiểu |
| Hợp dịch | Hợp ngữ thành tệp đối tượng (.o) |
| Liên kết | Ghép các tệp đối tượng và thư viện thành tệp thực thi |
- C++ được chuẩn hóa bởi ISO: C++98, C++11 (bước ngoặt "C++ hiện đại"), C++14, C++17, C++20, C++23.
- Triết lý "không trả giá cho thứ không dùng" (zero-overhead): tính năng trừu tượng không làm chậm chương trình.
- Hành vi không xác định (undefined behavior) như truy cập ngoài mảng không bị kiểm tra, là nguồn lỗi và lỗ hổng bảo mật; vì vậy cần bật cảnh báo -Wall và học cách viết C++ hiện đại an toàn.
Cài đặt
- Windows: cài MSYS2 rồi gói mingw-w64-ucrt-x86_64-gcc, hoặc dùng Visual Studio (workload Desktop development with C++). Code::Blocks, Dev-C++ vẫn dùng được cho người mới.
- macOS:
xcode-select --install(clang++). - Linux:
sudo apt install g++. - VS Code + tiện ích C/C++ (Microsoft).
Chương trình đầu tiên
#include <iostream>
using namespace std;
int main() {
cout << "Xin chào C++!" << endl;
return 0;
}g++ -std=c++20 -Wall hello.cpp -o hello
./hello # Windows: hello.exe-std=c++20 bật chuẩn C++20, -Wall hiện cảnh báo giúp phát hiện lỗi sớm.
C và C++
| C | C++ | |
|---|---|---|
| Nhập xuất | printf, scanf | cin, cout |
| Hướng đối tượng | Không | Có (class) |
| Thư viện | Nhỏ | STL: vector, string, map... |
| Dùng nhiều ở | Hệ điều hành, nhúng | Game, thi lập trình, phần mềm hiệu năng cao |
Ứng dụng thực tế
Thực tế: C/C++ có mặt trong nhân hệ điều hành (Linux, Windows), trình duyệt (Chrome), CSDL (MySQL), game engine (Unreal), phần mềm nhúng trong ô tô, máy y tế, và là ngôn ngữ chính của các kỳ thi lập trình (học sinh giỏi Tin, ICPC) nhờ tốc độ. Trong chương trình Tin học phổ thông 2018, học sinh được học Python hoặc C++. Kiểm tra trình biên dịch hỗ trợ chuẩn nào:
#include <iostream>
int main() {
std::cout << "Chuẩn C++: " << __cplusplus << "\n"; // 202002 là C++20
}Có thể chạy thử nhanh trên trình duyệt tại onlinegdb.com hoặc godbolt.org khi chưa cài đặt.
- Cài g++ và chạy chương trình đầu tiên.
- In thông tin cá nhân trên 3 dòng.
- Cố ý bỏ dấu ; để đọc thông báo lỗi biên dịch.
- C++ mở rộng C, dùng chuẩn C++17/20.
- Biên dịch bằng g++ rồi chạy tệp kết quả.
- Chương trình bắt đầu từ hàm main.

