while lặp khi điều kiện còn đúng, dùng khi không biết trước số lần lặp: tách chữ số, thuật toán Euclid, đọc dữ liệu đến hết tệp.

35 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • Cú pháp while
  • Tách chữ số
  • Thuật toán Euclid
  • Đọc dữ liệu đến hết

Cơ sở lý thuyết

while lặp khi điều kiện còn đúng, kiểm tra trước mỗi lần lặp. Dùng khi số lần lặp phụ thuộc dữ liệu. Ba yếu tố của một vòng lặp đúng: khởi tạo đúng, bất biến được duy trì, tiến triển về điều kiện dừng.

  • Thuật toán Euclid: UCLN(a, b) = UCLN(b, a mod b); số bước tỉ lệ log của số nhỏ hơn (định lý Lamé). C++17 có sẵn std::gcd, std::lcm trong <numeric>.
  • Tách chữ số: n % 10 lấy chữ số cuối, n / 10 bỏ chữ số cuối; số bước bằng số chữ số, O(log₁₀ n).
  • Hai con trỏ: hai chỉ số di chuyển từ hai đầu dãy đã sắp xếp; mỗi bước loại bỏ một khả năng, O(n).

Ví dụ

int tongChuSo = 0;
while (n > 0) { tongChuSo += n % 10; n /= 10; }

int ucln(int a, int b) {
    while (b != 0) { int r = a % b; a = b; b = r; }
    return a;
}
// C++17: std::gcd(a, b) trong <numeric>

int x; long long s = 0;
while (cin >> x) s += x;     // đọc đến hết dữ liệu

Ứng dụng thực tế

Bài toán: kiểm tra mã số định danh (ví dụ số thẻ) bằng thuật toán Luhn – thuật toán thực tế dùng để phát hiện lỗi gõ nhầm số thẻ ngân hàng, mã IMEI:

bool hopLeLuhn(long long so) {
    int tong = 0, viTri = 0;
    while (so > 0) {
        int cs = so % 10;
        if (viTri % 2 == 1) {          // nhân đôi chữ số ở vị trí lẻ (tính từ phải)
            cs *= 2;
            if (cs > 9) cs -= 9;
        }
        tong += cs;
        so /= 10; viTri++;
    }
    return tong % 10 == 0;
}
int main() { cout << boolalpha << hopLeLuhn(79927398713LL); }   // true
Thực hành
  1. Đảo ngược một số nguyên.
  2. Tính UCLN, BCNN.
  3. Đổi số thập phân sang nhị phân.
Tóm tắt bài học
  • while kiểm tra điều kiện trước.
  • Phù hợp khi không biết trước số lần lặp.
  • while (cin >> x) đọc đến hết.