Hàm chia chương trình thành các phần nhỏ, dễ đọc, dễ dùng lại. Bài này trình bày khai báo hàm, truyền tham trị, tham chiếu, tham số mặc định, nạp chồng và đệ quy.

50 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • Khai báo, định nghĩa, gọi hàm
  • Truyền tham trị và tham chiếu
  • Tham số mặc định, nạp chồng
  • Đệ quy

Cơ sở lý thuyết

Hàm giúp chia chương trình thành các đơn vị nhỏ, đặt tên, dùng lại. C/C++ phân biệt khai báo (prototype – cho trình biên dịch biết chữ ký) và định nghĩa (thân hàm); hàm phải được khai báo trước khi gọi.

Cách truyềnCú phápChi phí và tác dụng
Tham trịvoid f(int x)Sao chép; hàm không sửa được biến gốc
Tham chiếuvoid f(int& x)Không sao chép; hàm sửa được biến gốc
Tham chiếu hằngvoid f(const vector<int>& v)Không sao chép, không sửa – cách truyền đối tượng lớn chuẩn
Con trỏvoid f(int* p)Truyền địa chỉ, có thể nullptr
  • Mỗi lời gọi hàm tạo một khung ngăn xếp; đệ quy quá sâu gây tràn ngăn xếp (stack overflow).
  • Hàm inline và tối ưu của trình biên dịch loại bỏ chi phí gọi hàm cho hàm nhỏ.
  • Nạp chồng và tham số mặc định; constexpr cho phép tính kết quả ngay lúc biên dịch.
  • Đệ quy và quy hoạch động: đệ quy Fibonacci thuần O(2ⁿ), có nhớ O(n).

Ví dụ

int tong(int a, int b) { return a + b; }
double tong(double a, double b) { return a + b; }       // nạp chồng
void hoanDoi(int& a, int& b) { int t = a; a = b; b = t; }  // tham chiếu
double trungBinh(const vector<double>& v) {              // tham chiếu hằng, không sao chép
    double s = 0;
    for (double x : v) s += x;
    return v.empty() ? 0 : s / v.size();
}
void chao(const string& ten, const string& loi = "Xin chào") { cout << loi << " " << ten; }
long long giaiThua(int n) { return n <= 1 ? 1 : n * giaiThua(n - 1); }

Tham trị và tham chiếu

Cách truyềnCú phápĐặc điểm
Tham trịint aSao chép, hàm không đổi biến gốc
Tham chiếuint& aHàm sửa được biến gốc
Tham chiếu hằngconst vector& vKhông sao chép, không sửa

Ứng dụng thực tế

Bài toán: đếm số cách đi lên cầu thang n bậc, mỗi bước 1 hoặc 2 bậc – minh họa đệ quy, đệ quy có nhớ và tính toán lúc biên dịch:

long long cachDi(int n, vector<long long>& nho) {
    if (n <= 1) return 1;
    if (nho[n]) return nho[n];
    return nho[n] = cachDi(n - 1, nho) + cachDi(n - 2, nho);
}
constexpr long long fib(int n) {             // tính lúc biên dịch khi đối số là hằng
    long long a = 1, b = 1;
    for (int i = 2; i <= n; i++) { long long c = a + b; a = b; b = c; }
    return b;
}
int main() {
    vector<long long> nho(91, 0);
    cout << cachDi(90, nho) << "\n";
    static_assert(fib(10) == 89);            // kiểm tra ngay khi biên dịch
}
Thực hành
  1. Viết hàm kiểm tra số nguyên tố, số hoàn hảo.
  2. Viết hàm hoán đổi hai số.
  3. Tính số Fibonacci thứ n bằng đệ quy và bằng vòng lặp.
Tóm tắt bài học
  • Hàm giúp chia nhỏ chương trình.
  • Dùng & để sửa biến gốc, const & để tránh sao chép.
  • Đệ quy cần điều kiện dừng.