Hàm chia chương trình thành các phần nhỏ, dễ đọc, dễ dùng lại. Bài này trình bày khai báo hàm, truyền tham trị, tham chiếu, tham số mặc định, nạp chồng và đệ quy.
Bạn sẽ học được
- Khai báo, định nghĩa, gọi hàm
- Truyền tham trị và tham chiếu
- Tham số mặc định, nạp chồng
- Đệ quy
Cơ sở lý thuyết
Hàm giúp chia chương trình thành các đơn vị nhỏ, đặt tên, dùng lại. C/C++ phân biệt khai báo (prototype – cho trình biên dịch biết chữ ký) và định nghĩa (thân hàm); hàm phải được khai báo trước khi gọi.
| Cách truyền | Cú pháp | Chi phí và tác dụng |
|---|---|---|
| Tham trị | void f(int x) | Sao chép; hàm không sửa được biến gốc |
| Tham chiếu | void f(int& x) | Không sao chép; hàm sửa được biến gốc |
| Tham chiếu hằng | void f(const vector<int>& v) | Không sao chép, không sửa – cách truyền đối tượng lớn chuẩn |
| Con trỏ | void f(int* p) | Truyền địa chỉ, có thể nullptr |
- Mỗi lời gọi hàm tạo một khung ngăn xếp; đệ quy quá sâu gây tràn ngăn xếp (stack overflow).
- Hàm inline và tối ưu của trình biên dịch loại bỏ chi phí gọi hàm cho hàm nhỏ.
- Nạp chồng và tham số mặc định; constexpr cho phép tính kết quả ngay lúc biên dịch.
- Đệ quy và quy hoạch động: đệ quy Fibonacci thuần O(2ⁿ), có nhớ O(n).
Ví dụ
int tong(int a, int b) { return a + b; }
double tong(double a, double b) { return a + b; } // nạp chồng
void hoanDoi(int& a, int& b) { int t = a; a = b; b = t; } // tham chiếu
double trungBinh(const vector<double>& v) { // tham chiếu hằng, không sao chép
double s = 0;
for (double x : v) s += x;
return v.empty() ? 0 : s / v.size();
}
void chao(const string& ten, const string& loi = "Xin chào") { cout << loi << " " << ten; }
long long giaiThua(int n) { return n <= 1 ? 1 : n * giaiThua(n - 1); }Tham trị và tham chiếu
| Cách truyền | Cú pháp | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Tham trị | int a | Sao chép, hàm không đổi biến gốc |
| Tham chiếu | int& a | Hàm sửa được biến gốc |
| Tham chiếu hằng | const vector | Không sao chép, không sửa |
Ứng dụng thực tế
Bài toán: đếm số cách đi lên cầu thang n bậc, mỗi bước 1 hoặc 2 bậc – minh họa đệ quy, đệ quy có nhớ và tính toán lúc biên dịch:
long long cachDi(int n, vector<long long>& nho) {
if (n <= 1) return 1;
if (nho[n]) return nho[n];
return nho[n] = cachDi(n - 1, nho) + cachDi(n - 2, nho);
}
constexpr long long fib(int n) { // tính lúc biên dịch khi đối số là hằng
long long a = 1, b = 1;
for (int i = 2; i <= n; i++) { long long c = a + b; a = b; b = c; }
return b;
}
int main() {
vector<long long> nho(91, 0);
cout << cachDi(90, nho) << "\n";
static_assert(fib(10) == 89); // kiểm tra ngay khi biên dịch
}Thực hành
- Viết hàm kiểm tra số nguyên tố, số hoàn hảo.
- Viết hàm hoán đổi hai số.
- Tính số Fibonacci thứ n bằng đệ quy và bằng vòng lặp.
Tóm tắt bài học
- Hàm giúp chia nhỏ chương trình.
- Dùng & để sửa biến gốc, const & để tránh sao chép.
- Đệ quy cần điều kiện dừng.

