C# là ngôn ngữ định kiểu tĩnh. Bài này trình bày các kiểu dữ liệu, khai báo biến, var, hằng, toán tử và chuyển đổi kiểu an toàn.
Bạn sẽ học được
- Kiểu giá trị và kiểu tham chiếu
- var, const, kiểu nullable
- Toán tử số học, so sánh, logic
- Chuyển kiểu với Parse, TryParse, Convert
Cơ sở lý thuyết
C# có hệ thống kiểu thống nhất (Common Type System): mọi kiểu đều kế thừa từ object. Kiểu chia thành hai nhóm:
| Kiểu giá trị (value type) | Kiểu tham chiếu (reference type) | |
|---|---|---|
| Ví dụ | int, double, decimal, bool, char, struct, enum | string, class, mảng, record |
| Lưu | Chứa trực tiếp giá trị | Chứa tham chiếu tới đối tượng trên heap |
| Gán | Sao chép giá trị | Sao chép tham chiếu (hai biến cùng trỏ một đối tượng) |
- double (nhị phân, 15–16 chữ số) cho tính toán khoa học; decimal (thập phân, 28–29 chữ số) cho tiền tệ, không có sai số làm tròn kiểu 0,1 + 0,2.
- Nullable: int? có thể null (Nullable<int>); nullable reference types giúp trình biên dịch cảnh báo khả năng NullReferenceException.
- Boxing: đóng gói kiểu giá trị thành object tốn bộ nhớ và thời gian; generics giúp tránh boxing.
- Ngữ cảnh checked phát hiện tràn số nguyên thay vì âm thầm cho kết quả sai.
Kiểu dữ liệu
| Kiểu | Ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| int, long | int tuoi = 20; | Số nguyên |
| double, decimal | decimal gia = 99.5m; | decimal cho tiền tệ |
| bool | bool dat = true; | |
| char, string | string ten = "Lan"; | string là kiểu tham chiếu |
| DateTime | DateTime.Now | Ngày giờ |
Ví dụ
const double PI = 3.14159;
var dem = 0; // suy luận kiểu int
int? tuoi = null; // kiểu có thể null
int a = 7, b = 2;
Console.WriteLine(a / b); // 3
Console.WriteLine((double)a / b); // 3.5
Console.WriteLine(a % b); // 1
if (int.TryParse(Console.ReadLine(), out int n))
Console.WriteLine($"Bình phương: {n * n}");
else
Console.WriteLine("Không phải số nguyên");Ứng dụng thực tế
Bài toán: tính lãi tiền gửi tiết kiệm cho khách hàng ngân hàng – vì sao phải dùng decimal:
double d = 0;
decimal m = 0;
for (int i = 0; i < 1000; i++) { d += 0.1; m += 0.1m; }
Console.WriteLine(d); // 99.9999999999986 (sai số tích lũy)
Console.WriteLine(m); // 100.0 (chính xác)
decimal goc = 500_000_000m, laiSuatNam = 0.055m;
int soNgay = 90;
decimal lai = Math.Round(goc * laiSuatNam * soNgay / 365, 0, MidpointRounding.AwayFromZero);
Console.WriteLine($"Tiền lãi 90 ngày: {lai:N0} đ");Lưu ý
Dùng TryParse thay cho Parse khi đọc dữ liệu người dùng để tránh chương trình dừng vì lỗi định dạng.
Thực hành
- Tính diện tích, chu vi hình tròn.
- Đổi số giây sang giờ:phút:giây.
- Nhập an toàn hai số và in tổng.
Tóm tắt bài học
- Mỗi biến có kiểu xác định.
- decimal cho tiền, double cho tính toán khoa học.
- TryParse chuyển kiểu an toàn.

