.NET là nền tảng phát triển mã nguồn mở, đa nền tảng của Microsoft; C# là ngôn ngữ chính trên .NET. Bài này giới thiệu .NET hiện đại, phân biệt với .NET Framework cũ, cài .NET SDK và tạo chương trình đầu tiên.
- Hiểu .NET, CLR, thư viện lớp
- Phân biệt .NET Framework và .NET hiện đại
- Cài .NET SDK 10 LTS và công cụ
- Tạo, chạy chương trình bằng dotnet CLI
Cơ sở lý thuyết
.NET là nền tảng phát triển gồm: ngôn ngữ (C#, F#, VB), CLR (Common Language Runtime – môi trường thực thi), BCL (Base Class Library – thư viện lớp cơ sở) và công cụ (SDK, dotnet CLI). Quy trình chạy chương trình C#:
| Bước | Diễn ra |
|---|---|
| 1. Biên dịch | Trình biên dịch Roslyn dịch C# thành mã trung gian IL (CIL) lưu trong tệp .dll |
| 2. Nạp | CLR nạp assembly, kiểm tra an toàn kiểu |
| 3. JIT | Trình biên dịch Just-In-Time dịch IL thành mã máy khi phương thức được gọi lần đầu |
| 4. Quản lý | CLR quản lý bộ nhớ bằng bộ thu gom rác (GC), xử lý ngoại lệ, luồng |
- Nhờ IL và đặc tả chung CLS, các ngôn ngữ .NET dùng được thư viện của nhau.
- Mã được quản lý (managed code) chạy dưới sự giám sát của CLR, an toàn bộ nhớ hơn C/C++.
- .NET hiện đại hỗ trợ Native AOT: biên dịch trước thành mã máy, khởi động nhanh, không cần JIT.
.NET là gì?
- CLR: môi trường thực thi, biên dịch mã trung gian (IL) thành mã máy, quản lý bộ nhớ (thu gom rác).
- Thư viện lớp: hàng nghìn lớp dựng sẵn cho tệp, mạng, CSDL, web, giao diện.
- Ngôn ngữ: C# (phổ biến nhất), F#, Visual Basic.
| .NET Framework | .NET (8, 10...) | |
|---|---|---|
| Hệ điều hành | Chỉ Windows | Windows, macOS, Linux |
| Mã nguồn | Đóng | Mở |
| Tình trạng | Chỉ bảo trì (4.8.1) | Mỗi năm một bản; bản chẵn LTS 3 năm |
Cài đặt và chương trình đầu tiên
dotnet --version
dotnet new console -o XinChao
cd XinChao
dotnet run// Program.cs (câu lệnh cấp cao nhất, không cần lớp Program)
Console.Write("Bạn tên gì? ");
var ten = Console.ReadLine();
Console.WriteLine($"Xin chào {ten}!");Công cụ
- Visual Studio 2022 trở lên (Windows), bản Community miễn phí.
- VS Code + C# Dev Kit (mọi hệ điều hành).
- JetBrains Rider (miễn phí cho mục đích phi thương mại).
Ứng dụng thực tế
Thực tế: .NET được dùng cho hệ thống doanh nghiệp, ngân hàng, phần mềm kế toán, game (Unity dùng C#), dịch vụ đám mây (Azure). Một mã nguồn chạy trên Windows, Linux, macOS; ví dụ kiểm tra môi trường đang chạy:
using System.Runtime.InteropServices;
Console.WriteLine($"Hệ điều hành: {RuntimeInformation.OSDescription}");
Console.WriteLine($"Kiến trúc CPU: {RuntimeInformation.ProcessArchitecture}");
Console.WriteLine($".NET: {Environment.Version}");Trong cửa sổ dòng lệnh Windows, gõ chcp 65001 nếu tiếng Việt hiển thị lỗi; hoặc thêm Console.OutputEncoding = System.Text.Encoding.UTF8;
- Cài .NET SDK 10, kiểm tra phiên bản.
- Tạo chương trình hỏi tên và năm sinh, in tuổi.
- Mở dự án bằng Visual Studio hoặc VS Code và chạy lại.
- .NET hiện đại đa nền tảng, mã nguồn mở.
- dotnet new, dotnet run là lệnh cơ bản.
- Dùng .NET 10 LTS cho học tập.

