.NET là nền tảng phát triển mã nguồn mở, đa nền tảng của Microsoft; C# là ngôn ngữ chính trên .NET. Bài này giới thiệu .NET hiện đại, phân biệt với .NET Framework cũ, cài .NET SDK và tạo chương trình đầu tiên.

45 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • Hiểu .NET, CLR, thư viện lớp
  • Phân biệt .NET Framework và .NET hiện đại
  • Cài .NET SDK 10 LTS và công cụ
  • Tạo, chạy chương trình bằng dotnet CLI

Cơ sở lý thuyết

.NET là nền tảng phát triển gồm: ngôn ngữ (C#, F#, VB), CLR (Common Language Runtime – môi trường thực thi), BCL (Base Class Library – thư viện lớp cơ sở) và công cụ (SDK, dotnet CLI). Quy trình chạy chương trình C#:

BướcDiễn ra
1. Biên dịchTrình biên dịch Roslyn dịch C# thành mã trung gian IL (CIL) lưu trong tệp .dll
2. NạpCLR nạp assembly, kiểm tra an toàn kiểu
3. JITTrình biên dịch Just-In-Time dịch IL thành mã máy khi phương thức được gọi lần đầu
4. Quản lýCLR quản lý bộ nhớ bằng bộ thu gom rác (GC), xử lý ngoại lệ, luồng
  • Nhờ IL và đặc tả chung CLS, các ngôn ngữ .NET dùng được thư viện của nhau.
  • Mã được quản lý (managed code) chạy dưới sự giám sát của CLR, an toàn bộ nhớ hơn C/C++.
  • .NET hiện đại hỗ trợ Native AOT: biên dịch trước thành mã máy, khởi động nhanh, không cần JIT.

.NET là gì?

  • CLR: môi trường thực thi, biên dịch mã trung gian (IL) thành mã máy, quản lý bộ nhớ (thu gom rác).
  • Thư viện lớp: hàng nghìn lớp dựng sẵn cho tệp, mạng, CSDL, web, giao diện.
  • Ngôn ngữ: C# (phổ biến nhất), F#, Visual Basic.
.NET Framework.NET (8, 10...)
Hệ điều hànhChỉ WindowsWindows, macOS, Linux
Mã nguồnĐóngMở
Tình trạngChỉ bảo trì (4.8.1)Mỗi năm một bản; bản chẵn LTS 3 năm

Cài đặt và chương trình đầu tiên

dotnet --version
dotnet new console -o XinChao
cd XinChao
dotnet run
// Program.cs (câu lệnh cấp cao nhất, không cần lớp Program)
Console.Write("Bạn tên gì? ");
var ten = Console.ReadLine();
Console.WriteLine($"Xin chào {ten}!");

Công cụ

  • Visual Studio 2022 trở lên (Windows), bản Community miễn phí.
  • VS Code + C# Dev Kit (mọi hệ điều hành).
  • JetBrains Rider (miễn phí cho mục đích phi thương mại).

Ứng dụng thực tế

Thực tế: .NET được dùng cho hệ thống doanh nghiệp, ngân hàng, phần mềm kế toán, game (Unity dùng C#), dịch vụ đám mây (Azure). Một mã nguồn chạy trên Windows, Linux, macOS; ví dụ kiểm tra môi trường đang chạy:

using System.Runtime.InteropServices;
Console.WriteLine($"Hệ điều hành: {RuntimeInformation.OSDescription}");
Console.WriteLine($"Kiến trúc CPU: {RuntimeInformation.ProcessArchitecture}");
Console.WriteLine($".NET: {Environment.Version}");
Mẹo hay

Trong cửa sổ dòng lệnh Windows, gõ chcp 65001 nếu tiếng Việt hiển thị lỗi; hoặc thêm Console.OutputEncoding = System.Text.Encoding.UTF8;

Thực hành
  1. Cài .NET SDK 10, kiểm tra phiên bản.
  2. Tạo chương trình hỏi tên và năm sinh, in tuổi.
  3. Mở dự án bằng Visual Studio hoặc VS Code và chạy lại.
Tóm tắt bài học
  • .NET hiện đại đa nền tảng, mã nguồn mở.
  • dotnet new, dotnet run là lệnh cơ bản.
  • Dùng .NET 10 LTS cho học tập.