while lặp khi điều kiện còn đúng, phù hợp khi không biết trước số lần lặp: đọc đến khi hợp lệ, xử lý chữ số, thuật toán Euclid.

35 phútCơ bản
Bạn sẽ học được
  • Cú pháp while
  • Vòng lặp theo điều kiện
  • Tránh lặp vô hạn
  • Thuật toán xử lý chữ số, UCLN

Cơ sở lý thuyết

Vòng lặp while kiểm tra điều kiện trước mỗi lần lặp, có thể không chạy lần nào. Dùng khi số lần lặp phụ thuộc dữ liệu: đọc đến hết tệp, chờ đến khi đạt mục tiêu, thuật toán lặp hội tụ.

  • Bất biến vòng lặp giúp chứng minh đúng đắn: với thuật toán Euclid, UCLN(a, b) không đổi sau mỗi bước (a, b) ← (b, a mod b).
  • Hàm biến thiên chứng minh dừng: b giảm nghiêm ngặt và không âm nên chắc chắn về 0. Thuật toán Euclid chỉ cần O(log min(a, b)) bước.
  • Phương pháp số lặp như Newton tính căn bậc hai: x ← (x + n/x) / 2, lặp đến khi sai số nhỏ hơn ngưỡng.

Ví dụ

int n = 12345, tongChuSo = 0;
while (n > 0)
{
    tongChuSo += n % 10;
    n /= 10;
}

int UCLN(int a, int b)
{
    while (b != 0) (a, b) = (b, a % b);
    return a;
}

Ứng dụng thực tế

Bài toán: rút gọn phân số trong phần mềm học toán và tính căn bậc hai bằng phương pháp Newton (cách máy tính bỏ túi thực hiện):

int Ucln(int a, int b)
{
    a = Math.Abs(a); b = Math.Abs(b);
    while (b != 0) (a, b) = (b, a % b);
    return a;
}
(int tu, int mau) RutGon(int tu, int mau) { int u = Ucln(tu, mau); return (tu / u, mau / u); }
Console.WriteLine(RutGon(84, 126));    // (2, 3)

double CanBac2(double n)
{
    double x = n;
    while (Math.Abs(x * x - n) > 1e-12) x = (x + n / x) / 2;
    return x;
}
Lưu ý

Đảm bảo biến điều kiện thay đổi trong vòng lặp, nếu không chương trình lặp vô hạn.

Thực hành
  1. Đảo ngược một số nguyên.
  2. Tính UCLN, BCNN của hai số.
  3. Kiểm tra số đối xứng.
Tóm tắt bài học
  • while kiểm tra điều kiện trước khi lặp.
  • Phù hợp khi không biết trước số lần.
  • Luôn có lệnh làm điều kiện dần sai.